Interview Radio Vlaanderen Internationaal

Je bent jong en je wil wat: blokfluit spelen bijvoorbeeld. Als kind raakte Bart Spanhove in de ban van dat instrument, later ging hij blokfluit studeren aan het Lemmensinstituut in Leuven en nu doceert hij daar zelf blokfluit. Tijdens z'n studententijd vond Bart drie zielsverwanten aan het Conservatorium van Antwerpen en samen vormen ze nu al 20 jaar het blokfluitkwartet Vier op 'n Rij, in het buitenland beter bekend is als Flanders Recorder Quartet.

Het viertal speelt eigen concerten, maar begeleidt ook gerenommeerde vocale ensembles als Capilla Flamenca of Collegium Vocale. "In het begin was het niet gemakkelijk", zegt Bart Spanhove. "Heel wat concertorganisatoren wilden geen blokfluitkwartet programmeren. De enkelingen die het toch aandurfden, stonden versteld van de mogelijkheden van de blokfluit en gaven achteraf altijd toe dat het optreden bijzonder attractief was."

Vier op 'n Rij heeft geluk gehad bij het begin van z'n carrière: "We hebben in Brugge het Festival van Vlaanderen gewonnen. Op die wedstrijd voor oude muziek had nog nooit eerder een blokfluitensemble de eerste prijs gekregen." En een vrijgevige sponsor gaf het kwartet de kans om schitterende instrumenten te kopen die de kwaliteit van de concerten alleen maar ten goede kwamen.

Uniek in Vlaanderen

Het Vlaamse blokfluitkwartet treedt regelmatig op in het buitenland. "Op uitnodiging van Jeugd en Muziek waren we al eens in Zweden en Bulgarije geweest, maar de bal is pas echt aan het rollen gegaan nadat we de wedstrijd in Brugge gewonnen hadden. Toen kregen we ineens uitnodigingen van elf verschillende landen."

Intussen is Vier op ' Rij in alle uithoeken van de wereld geraakt. "Ik denk dat er geen enkel Belgisch kamermuziekensemble is met ons palmares. We hebben opgetreden in 34 landen, waaronder Japan en Zuid-Afrika, en we hebben tot nu al 18 cd's opgenomen."

Op een blokfluit speel je oude muziek uit de middeleeuwen, de renaissance of de barok, maar sinds de 20e eeuw is de blokfluit opnieuw ontdekt en dus is er ook heel veel hedendaagse muziek voor het instrument. "De muziek uit de 20e en 21e eeuw hanteert op een andere manier een heel suggestieve taal", vertelt Bart. "Dat is op concerten een meerwaarde voor ons instrument."

Blokfluiten in soorten

Blokfluit is dan wel herontdekt, maar het primitieve instrument is niet echt hip bij de jeugd. "Het gaat niet samen met de hedendaagse internetcultuur", grinnikt Spanhove. "Een blokfluit heeft veel mogelijkheden, maar ook veel beperkingen, zelfs voor professionele spelers. We zullen nooit in een band kunnen spelen, omdat het dynamisch te beperkt is. Ook voor jazz of lichte muziek is het niet echt geschikt."

Blokfluiten worden uit verschillende materialen gemaakt. "Plastic bijvoorbeeld of hout, maar voor mij zijn de beste blokfluiten uit ivoor. Die laten technisch het meeste toe en hebben een zuivere en sterkere klank, maar die zijn peperduur en ik denk dat er in ons land geen tien ivoren blokfluiten te vinden zijn."

Naast de diverse materialen heb je ook uiteenlopende vormen: "Elke periode had zo z'n zijn eigen blokfluiten. Die van vandaag worden gemaakt naar het barokke model, maar er wordt met vernieuwingen geëxperimenteerd om de beperkingen van het instrument, zoals te weinig klank, te verbeteren." Maar een blokfluit moet natuurlijk wel een blokfluit blijven en dat is dikwijls het probleem met de aanpassingen.

Lang, diep en zacht

In de geschiedenis van de blokfluit heeft Hendrik VIII van Engeland een belangrijke rol gespeeld. "Zonder hem zou de blokfluit misschien niet meer bestaan. Hij liet vijf Venetiaanse broers naar zijn hof komen. Die speelden twee uur per dag voor hem, gaven hem blokfluitles en bouwden ook blokfluiten voor hem. Toen Hendrik VIII stierf, liet hij een collectie van 110 blokfluiten na."

De mannen van Vier op 'n Rij noemen zichzelf goede uitvoerders, maar slechte componisten. "Muziek schrijven laten we aan anderen over. Er zijn al 55 composities aan ons opgedragen, hedendaags werk dus van onder meer Piet Swerts, Jan Van der Roost en Frederik Devreese."

Samenspel

De blokfluitspecialist heeft ook een boek geschreven 'The finishing touch of ensemble playing'. "Om in een ensemble te spelen, moet je rekening houden met een aantal objectieve parameters: hoe speel je gelijk, hoe speel je niet vals, wat is de goede literatuur en hoe kun je muziek maken?" Dat boek brengt hem dikwijls naar universiteiten of muziekhogescholen in het buitenland.

Het allermoeilijkste aan het samenspel is overeenkomen. "In ons ensemble heb je vier mensen en dus ook vier meningen en dat is niet altijd makkelijk. Tegelijk is het natuurlijk ook wel de kracht van een ensemble dat iedereen zichzelf kan zijn, dat iedereen zijn persoonlijkheid in de muziek kan spelen en dat het toch een mooie samensmelting wordt."

Bart Spanhove vindt dat het kwartet al heel veel moois heeft kunnen realiseren, maar hij koestert nog een grote muzikale droom: net als Clouseau het Sportpaleis vullen... maar dan wel met blokfluiten.